است » مشابه نيست و قياس باطل است ، در آنجا و اينجا به نص قانون ، مرد و مُسْلم بودن قيد شده و گذشته است . از اين گذشته ، ما از طريق « ألْزِموُهُمْ بِما ألْزَموُا عَلَيْهِ أنْفُسَهُمْ » « 1 » با ايشان بحث مىكنيم ، نه اينكه قانون اساسى در نظر ما تمام باشد بلكه اگر علما از طريق قانون صحبت كنند ، براى اين است كه اصل دوم متمم قانون اساسى ، قانون خلاف قرآن را از قانونيت انداخته است . « و الّا ما لَنا و الْقانوُنَ » « 2 » ماييم و قانون اسلام ؛ علماى اسلامند و قرآن كريم ؛ علماى اسلامند و احاديث نبوى ؛ علماى اسلامند و احاديث ائمهء اسلام . هر چه موافق دين و قوانين اسلام باشد ما با كمال تواضع گردن مىنهيم و هر چه مخالف دين و قرآن باشد - و لو قانون اساسى باشد ، و لو الزامات بين المللى باشد - ما با آن مخالفيم . ختم مسالمت‌آميز غائله به همت علما لكن به حمد اللَّه مطلب گذشت و آقاى اسد اللَّه عَلم متنبه شدند كه مطلب را بايد خاتمه داد و به حمد اللَّه خاتمه دادند . ما هم خاتمهء مطلب را تقدير مىكنيم كه به حمد اللَّه بدون يك جنگ و نزاع ، بدون ريختن يك قطره خون ، چنين مطلبى كه با قيام بزرگ ملتى توأم بود كه تمام عشاير حركت كنند ، يك سيلى كسى نخورد . در يك قيام و جنگ موضعى و كوچك ، با اينكه هزار نفر مجتمع مىشوند ، گاهى چند نفر كشته مىشوند ، پنجاه نفر زخمى مىدهند ؛ معقول نيست در يك قيام بيست ميليونى ، از دماغ كسى خون نچكد ؛ دولت نمىداند اين را كى حفظ كرد ، بيايند ببينند كاغذهايى كه آمده ، اشخاصى كه آمدند با ما صحبت كردند ، چه نوشتند و چه گفتند ؛ اشخاصى با چشمهاى گريان ، آمدند گفتند : « شما دستور بدهيد ، همان حيات روحى را تأمين بدهيد تا ببينيد چه مىشود » . گفتيم ما اهل حرفها نيستيم . اگر يك كلمه صادر شده بود ، انفجار ظاهر مىشد و اين آتش را كى خاموش كرد ؟ چرا نمىخواهند باور كنند ؟ چرا اين پشتوانه را با هر نحوى مىخواهند بشكنند ؟ چرا با تمام قوا اين قوّه بزرگ را ، كه پشتيبان استقلال است ،

--> ( 1 ) - « آنان را به آنچه كه خود گردن نهاده‌اند ، ملزم سازيد » ؛ اين عبارت مفاد يكى از قواعد معتبر فقهى ( قاعده الزام ) است . ( 2 ) - « و گر نه ما را چه به قانون ! » . مقصود اين است كه ما قانونى جز قانون اسلام نمىپذيريم ؛ و از قانون اساسى هم مواردى كه موافق با قانون شرع است ، مورد قبول ماست .